Юсуфбек ҳожи — ҳақиқий ўзбек қайнотаси

0 952

Юсуфбек ҳожи ҳақиқий ўзбек қайнотаси

       Хизмат юзасидан пойтахтимиздаги қариялар уйидан бирига бордим. У ердаги кекса бир отахон ҳаммадан ўзини четга тортар, негадир ҳеч кимга қўшилмас, мунг тушиб кўча ойнасидан кўзини узмас эди. Ишларимни битирдиму, отахонга салом бериб, нима сабабдан бу ерда яшаётганларини, ҳаётларини бошқа инсонларга ўрнак бўлиши учун сўзлаб беришларини илтимос қилдим.

“Мен бундан 20 йил илгари нуфузли ташкилотда рахбар бўлиб ишлар эдим, — дея гап бошлади отахон, — пулим, мансабим кучидан айтганим айтган, деганим деган эди. Улфатлар билан йиғилишларимизнинг биридан яқин дўстимнинг қизини келин қилишимни айтиб, кўпчиликни ичида катта гапириб қўйдим. Аммо ўғлим бу хабардан у даражада хурсанд бўлмади, чунки у маҳалламиздаги Собир муаллимнинг қизига кўнгил қўйган экан. Мен у қизнинг одобли, ҳаёли, меҳнаткаш қиз эканлигини билсамда, ўзимиздан анча паст, оддий ўқитувчининг қизини келин қилмаслигимни айтиб, катта “қиёмат” кўтардим. Дўстларим олдида субутсиз бўлишимни ўйлаб, баттар жаҳл отига миндим. Қанча қўшнимизнинг қизини келин қилмаслигимни айтсамда ўғлимни кўндира олмадим. Собир муаллимнинг қизи уйимизга келин бўлиб тушди…

Яккаю ягона ўғлим сўзимни икки қилгани, кўпчилик ичида камбағал оила билан қуда бўлганимни ўйлаб, анча пайт ўзимга кела олмадим. Барча нарсага келинимни айбдор қила бошладим. Ўтирса ўпоқ, турса сўпоқ дея ҳар бир қадамидан камчилик қидирар, нима қилиб бўлсада оиласини бузишни ўйлар эдим. Бахтга қарши келиним ўта ҳаёли, камгап, итоаткор бўлиб, қайнонасининг ҳам меҳрини қозониб улгурган эди. Уйда турли баҳоналар ўйлаб жанжал қилар, келинимга заррача меҳрим йўқ эди. Тилимга келган сўкиниш, қарғишми, ҳақоратми барисини тўкиб сочар эдим. Бечора, индамай йиғлар, “Узр, дадажон” дейишдан нарига ўтмасди. Ўзимнинг тахминимга кўра 2-3 ой ичида ажрашиб кетиши керак бўлган келиним, шунча ҳақорат, хўрликка чидаб яшайверди. Ўғлимнику мутлақо эшитмас, баъзан унга қўл ҳам кўтариб, баҳонада келинимдан “ўч”имни олар эдим. Хуллас, унга хизматкорга қарагандек қарар эдим. Орада улар фарзанд кутаётганларидан хабар топгач, ғазабим ақлимни учирди. Ишдан келдиму, ошхонада куймаланиб юрган келинимни қўлидан судраб, кўчага ҳайдадим. На хотиним ва на ўғлим менга бас кела олишди. Туртиб суртиб маҳалла охиригача ҳайдаб, ота уйига ташлаб келдим. Шу билан ора очиқ, қайтиб келмаса керак деб хотиржам юрсам, эртаси куни яна қайтиб келиб, уни кечиришимни, келин эмас, қиз бўлишини айтиб ёлворди. Жаҳл иш бермаслигини тушундиму, хийла йўлига ўтдим: уни “кечирдим”, меҳрибон қайнота тусига кирдим. Сўнг келинимга қарши бошқа чора ахтара бошладим. Ишхонадаги ёши каттароқ ҳисобчини чақирдим, унга вазиятни тушунтирдим. Ҳисобчи аёл кўнглимдагидек йўл кўрсатгач, анча босилиб қолдим. Ҳар куни уйга келинимга деб ширинликлар, тансиқ таомлар кўтариб кела бошладим. Уйдагилар менга Худо инсоф берди деб еру кўкка сиғишмасди. Афсуски, бу меҳрибончилик ортида катта бир тубанлик ётгани фақат Худога аён эди. Мен ҳисобчим ёрдамида “иссиқ-совуқ”, сеҳр қилинган нарсаларни келинимга илинар,фақат хонангизга олиб кириб ўзингиз енг, набирам пучуқ бўлмасин дея қаттиқ тайинлар эдим. Худонинг қудрати ила келиним хонага олиб кириб нарсаларни бир ўзи емас, эртаси ишга кетганимда барча билан баҳам кўрар экан. Натижада, сеҳр ўқилган, “амал қилинган” нарсалардан истеъмол қилиб аёлим қаттиқ оғриб қолди, ақлга тўғри келмайдиган ишларни қила бошлади, кейин уни руҳий касалликлар шифохонасига ётқизишдан бошқа чорам қолмади. Аёлим ҳеч кимни танимас, ўзга оиламда яшаётгандай эди гўё. Онасига қаттиқ сиқилган ўғлим машина тезлигини ҳаддан зиёд ошириб, авто ҳалокатга учради, натижада бир умрлик фалажга айланди. Бу хабарни эшитган келиним ҳомиласидан айрилди. Ишим ҳам орқага кетиб, инқирозга учрадим. Мол мулким мусодара қилиниб, кўчада қолдим. Келиним ногирон ўғлимни олиб ота уйига кетди. Мендан шунча зулм ва хўрликни кўрган қудам худди ҳеч нима бўлмагандек ўз уйидан жой берди. Қабиҳ ишларим, ўтмишим, зулму ситамларим, улкан гуноҳларим, виждон азобим қуда уйида бир ҳафта яшашага етди холос. Ҳеч нимадан хабари йўқ келиним менга, ўғлимга чунонан меҳрибон эдики, мени тубанлигимдан мутлақо бехабар эди. Охири тонг пайти ҳеч кимга индамай, келинимнинг уйидан чиқдиму, ўзим учун энг муносиб жой – кексалар уйига келиб жойлашдим. Бечора келиним, бир ой давомида мени қидириб-қидириб, мана шу ергача етиб келди. Қанча ёлборсада у билан кетмадим. Фақат йиғлаб ундан кечирим сўрар эдим. Келиним ногиронлар аравачасида ҳафтада икки-уч марта ўғлимни олиб мени кўргани келади. Ўзимни ухлаганга, бетобга соламан, улар билан кўришишга бетим чидамайди… Орада руҳий касалликлар шифохонасига бориб аёлимдан хабар олади. Ўзи ишлаб, дори-дармонларимизни вақтида етказиб беради.

 Ўшанда нақдар тубан иш қилганимни, ҳозир ўйласам, мендек нобакорни ер қандай кўтариб турганига ҳайрон қоламан… Худойим мени кечир… мени кечир…” Кексалар уйидаги бу отахоннинг ҳикоясини эшитиб, чуқур ўйга толдим…   

Ўтмиш саҳифалари ёдга келади: Юсуфбек ҳожи. У ҳам обрўли Тошкент бекларидан бўлсада, Ўзбек ойим таърифи билан айтганда Марғилоннинг “анди” келинига ўз уйидан, ўз бағридан жой берди. Оддий қутидор билан қуда бўлди. Ўзи минг хавотир, минг ҳижолат билан Тошкентга келган Кумушбиби обрўсини баралла кўтариб: “Марғилонда шундай келинимиз бор экану, биз билмай юрган эканмиз” дея келининг ўз хонадонидаги ўрнини кўрсатиб берди. Кумушбибини қизидан ортиқ суйди, ўғлининг бахти учун аёли ва икки келини орасида кўприк бўлиб, муроса йўлини тутди. Келини вафотига қадар зулм у ёқда турсин,  баланд овозда гапирмади. Келини заҳар қусган кун Аллоҳ олдидаги омонати бўлмиш – келини билан захар ютгандай бўлди, жудоликни кўтара олмади… Мана шу ҳақиқий  ўзбек қайноталари бўлса керак, ҳамма ибрат оладиган ўзбек қайноталари!

Ҳар бир оила келин тушургач, қайнона-қайнота эмас, ота-она бўлиши, ўзга бир хонадонда униб ўсган гулларни сўлдирмаслиги, парваришлаб боғ яратиши лозим. Зеро бу боғ бизнинг ўз ҳаётимиз, умримизнинг бир бўлагидир…

Хадичаи Кубро аёл қизлар билим юрти ўқитувчиси

Н.Саидакбарова

 

Баҳам кўринг

Leave A Reply